Ahmet Hamdi Tanpınar

,
Edebiyat Dersleri

1. Muaşeret: Tanzimatla eski muaşeret kaidelerinin yerini Avrupaî muaşeret kaideleri aldı;
2. Mektep: Avrupaî mektepler açıldı. Bunların ekserisinin müessesi devlettir. Tanzimat ediplerinin ekserisi artık medrese yerine bu resmi mekteplerde okumuşlardır;
3. Giyim: II. Mahmud zamanından itibaren kıyafet Avrupalılaşmaya başladı; setre, pantol, kolalı gömlek, uzun ceket vs.
4. Belediye: Bugünkü manada bir şehir belediyesine ihtiyaç duyuldu, daha sonra tesisine başlandı;
5. Saray: Mimaride de bazı değişiklikler oldu; kubbe yerine dam yapıldı. Dolmabahçe Sarayı'nın damı düz olmasına rağmen kubbesi gizlidir, yani içten kubbelidir.
6. Salon: Tanzimatla salon hatayı yavaş yavaş başladı;
7. Resim: Üç asır resmi unuttuk; Tanzimatla resim yapma merakı başladı;
8. Araba: Eskiden saltanat kayıkları vardı veya koruda at kullanılırdı. II. Mahmud'dan itibaren araba, fayton kullanılmaya başlandı;
9. Kanun fikri: Tanzimat'ın en önemli cephesi Avrupaî kanun fikrinin doğuşu ve kanun vaz'ına çalışmaktır.
10. Yiyecek: Avrupa'dan çeşitli yiyecek ve maddeler, konserve vs. ithal edilmeye başlandı.
11. Gazete: Fikir hayatında bilhassa gazete, evvela resmi sonra şahsi gazeteler mühim rol oynamışlardır;
12. Kapitülasyonlar: Tüccarlar ilgili oldukları devlet ricaline muayyen hediyeler getirirlerdi; bunlar Avrupa'nın tanınmasında mühim rol oynamışlardır;
13. Faiz: Faiz hayli ilerler ve devlet bunun altından kalkamaz hale gelir;
14. Tenkid: Gazeteler yardımı ile tenkid fikri doğar ve devlet müesseseleri tenkid edilmeye başlar;
15. Tecessüs: Tanzimatla başlayan mühim bir olay tecessüsün doğmasıdır. Halk, aydınlar her an yeni bir şey öğrenme sevdasındadır. Bu öğrenilen yeni şeyler, eski durgun ve kalıp inançlarından şüpheyi doğurur;
16. Hayatın değişmesi: Tanzimatla hayatımızda olan bu değişiklikler bizde hayatın değişmesinden doğan bir ıstırap uyandırır; madalyonun bir yüzü Avrupalaşmaksa, diğer yüzü bunun azabıdır;
17. Şevk: Yeni hayatın getirdiği bir şey de şevktir. Herker bir şey yapmak için çalışmaya koyulur, durgunluk kalkar.
18. Babıali'nin teşekkülü: Her ne kadar Babıali var idiyse de Tanzimat ile bunda da değişiklik olur. Bir fikir etrafında toplanan zümreler doğar. Bu politik bakımdan bir teşekküldür; bundn sonra cemiyeti idare edecek olan bu zümrelerdir.