Kenneth Patchen'a

Bu yazı, Kenneth Patchen üzerine değil, Kenneth Patchen içindir.
Patchen, 1953 yılında Somut Şiir Hareketi’nin resmi başlangıcı olarak sayılan, Eugene Gomringer’ın “Constellations” adlı çalışmalarından ve Oyvind Fahlstrom'un Somut Şiir Manifestosu’ndan daha önce 1940ların başlangıcında somut şiirin öncü işlerini yapmakla kalmamış, yeniden-yerleştirme ve fragmente tipografik ögeler üzerine edindiği deneyimleri “painting-poems” olarak adlandırdığı görsel şiirlerine aktarmıştır. Somut ve görsel şiirin öncü işlerini bir ömre sığdırabilen Kenneth Patchen, yaşamı süresince uğramış olduğu “suküt suikasti”nin, ölümünden sonra da kurbanı olmuştur.

Patchen’ın önemi, herhangi bir akımı takip etmeden kendi poetikasını kurabilmesidir. Bunun yanısıra, başta "Sleepers Awake" olmak üzere bazı kitaplarında dadaizmin, mistik sürrealizmin izlerine rastlamak mümkün olmasına rağmen, Patchen, sürrealizm felsefesini kökten red etmiştir. Bu bağlamda eleştirmenler, Patchen'ın işlerini, Mallarme ve Apollinaire’le de ilişkilendirmişlerdir. Ayrıca Patchen, yazdığı bir mektupla döneminin güçlü akımlarından olan Beat’le de bağlantısız olduğunu açıklamıştır.

Kenneth Patchen’ın esin gücünü açıkça kabul ettiği sanatçı ise William Blake’tir. Blake ile “bütün kitap” ve “bütün sanatçı” görüşlerini paylaşan Patchen, “Book of Job”’un Sunuşu’nda, “Blake, mükemmel kitabın hayalini kurdu, “bir” yaratıcı tarafından yazılmış, düzenlenmiş, işlenmiş, basılmış ve görselleştirilmiş..” diye yazmıştır.

Patchen’ın, sanatçı olarak kendini özdeşleştirdikleri çoğu zaman ressamlar olmuştur. “Bir sonraki adımda ne yapacağını bilmemesine rağmen, gelenekten kopmayı başarabildiğini” düşündüğü Van Gogh ve Picasso bu sanatçılar arasında sayılabilir. Ancak görsel şiirin öncü işlerini yapmaya başladığı sıralardaki deneyimlerini anlatırken, özellikle Paul Klee’den söz etmektedir. “Mesela, Paul Klee diye bir adam.. her zaman Klee’nin yeni bir tuvale “işte, buradayım, resim hakkında hiçbirşey bilmiyorum, hadi bişeyler öğrenelim, hadi bişeyler hissedelim..” duygusuyla yaklaştığını düşünürüm ve bu, yıkabilme gücüne sahip yenilikçiyi, diğerlerinin ayakizlerini takip eden adamdan ayıran şeydir.”

“Son onbeş senede, bildiğiniz gibi, çok sayıda grafik iş yaptım ve bunlar genelde fırçayla yazma isteğimin, kalemle yazmayı yarıda kesmesiyle oldu, fakat ben ikisinin de “yazmak” olduğunu düşünüyorum. Diğer bir deyişle, kendimi ressam olarak değerlendirmiyorum, işin kapsamını genişletmek için, resim vasıtasını da kullanan biri olarak görüyorum, bu sözcüklere yeni bir boyut katıyor.” (Kenneth Patchen)

Patchen’ın son dönem görsel işlerinde, metinsel unsurların yanı sıra hayvan figürleri de dikkat çekmektedir. Eşi Miriam Patchen, bu figürleri, Patchen’ın dünyadaki vahşetin bilincinde olmasına rağmen tüm canlılara duyduğu fedakarca sevgiye bağlamıştır. Eleştirmen Peter Veres ise, bu figürler için, “Bunlar, dilimizi konuşan ve başka diyarlardan gelmiş, aşina olduğumuz müphem yaratıklardan mesajlardır. Figürler ve sözcükler, varlığın ve biçimin sürekliliği, anlamın ortaklığını ve enerji değişimini paylaşıyorlar.” yorumunu yapmıştır.

Patchen, ayrıca, yeni bir sanat formu olan “caz-şiir” üzerine de çalışmıştır. Benzer çalışmaları olan bir diğer Kenneth’tan, Kenneth Rexroth’tan, Patchen’ı ayıran temel farklılık, Rexroth bu iş’e “caz ve şiir” olarak yaklaşırken, Patchen’ın “caz-şiir” olarak adlandırıp, yaklaşımını da bu bağlamda yapmış olmasıdır.

Kenneth Patchen’ın yaşamı boyunca devam eden, eleştirmenler ve edebiyat çevreleri tarafından sürdürülen ilgisizliğin dışında, onu zorlayan bir diğer husus da, arkadaşının arabasını tamir ederken, geçirmiş olduğu kaza sonucu omuriliğinin zedelenmesi ve bu zedelenmenin, pekçok başarısız operasyona ve en sonunda da yatağa bağlı olarak yaşamasına neden olmasıdır. Patchen üzerine yazılmış az sayıdaki makaleden birinin sahibi olan Henry Miller, “The Man of Anger and Light” adlı yazısında şöyle demiştir: “Onu, hastalığının, görüşünü çarpıtmasına izin vermekle suçlayacaklar. Omuz silkerek, “hasta bir adamın işi” diyorlar. Eğer feryat ederse, o zaman bu “aciz bir adamın işi”, ya kükrerse? O zaman da, umut kesilmiş bir delidir. O hangi davranışı benimserse benimsesin, çoktan mahkum edilmiştir. Gömülürken, bir diğer “melun şair” diye şükrederler. Ne güzel timsah gözyaşları akıtılır ölü ve lanetlenmiş şairlerimizin üzerinden!”

Kenneth Patchen’ın bir diğer özelliği de, radikal bir savaş karşıtı olmasıdır. Patchen’ın pasifizmi, savaş karşıtlığı Vietnam Savaşı sıralarındaki gibi popüler bir hareket olduğu dönemlere değil, 2. Dünya Savaşı’nın öncesine dayanmaktadır. Patchen, savaşa karşı çıkmasına eleştirenlere şöyle seslenmiştir: “Ben dünyanın tellalıyım, bu benim tehlikeli mesleğim…Ben blöfünü gören kişiyim, bu benim iklimim..”

Kenneth Patchen, “bütün” bir sanatçıdır, sadece okur değil, “görmek için değil, gören / insan ruhundan bir çift göz” arayan..

Kaynaklar:
1) Bernard Koops on Kenneth Patchen
2) Kenneth Patchen, Karl Kempton
3) Patchen: Man of Anger and Light, Henry Miller
4) Kenneth Patchen, Poetry and Jazz Days, 1957-1959, Larry Smith
5) Kenneth Patchen, Charles S. Maden

Bu yazı, Karl Kempton ve Karl Young'ın düzenlemeleri sonucunda Kaldron'da ingilizceleştirilmiş haliyle yer almaya başlamıştır. Kempton ve Young'a yardımlarından ötürü teşekkür ederim.